Rusalka

Znana još pod nazivima: rusaljka, navka, mavka, mertvuška ili boginka, predstavlja biće iz mitologije prvenstveno istočnih Slovena, odnosno Ukrajinaca, Belorusa, ali ponajviše Rusa. Pored dominacije u verovanjima na istoku, može se naći i u verovanjima Bugara, karpatskih Slovaka, Poljaka ali u novijoj istoriji i kod Srba i Hrvata.

Jedno od stanovišta je da su rusaljke ništa više do ruske verzije vila, jer smatra da poseduju ista svojstva, kao i da su naziv dobile u ranom srednjem veku od latinskog izraza ,,Rosaria“. Na to ukazuje i objašnjenje da običaj Rusalje ili Padalice u selima oblasti Zvižd (istočna Srbija) potiče od starijeg, rimskog, ,,Rosalia“ (dan ruža). Rusalje su se sastojale iz igranja u kolu i orgijanja. Čak i neki poljski izvori navode da je izraz stigao sa Balkana u Rusiju. Nepobitna je, međutim i slovenska etimološka strana reči rusalka, koja svedoči da je koren reči zapravo ruska reč za potok – ruslo.

U Rusiji se smatra da se tokom istočno-slovenske istorije u jednom momentu desio prelaz iz pozitivnog shvatanja rusalki u negativno, a pretpostavlja se da je u pitanju bio devetnaesti vek. Naime,u ranijem periodu one su viđene kao bića koja izlaze iz vode i donose vlagu, odnosno plodnost, usevima u kasno proleće. U kasnijem periodu one postaju zli ženski vodeni duhovi. Prema verovanju obitavaju u bilo kojim vodenim površinama ali posebno u napuštenim vodenicama; Belorusi veruju da se mogu naći i u šumama. U Poljskoj se veruje da obitavaju i na grobljima gde ispuštaju zastrašujuće krike. Rusalke postaju ubijene, utopljene, unesrećene mrtve devojke i žene. Najčešće imaju dugu, raspletenu, crvenu kosu, belu odeću, ogrome grudi i nose vence, ali u Rusiji opis rusalki varira od prelepe devojke, preko leša do čudovišnog stvorenja. Veruje se da mogu menjati izgled tako da bi privukle mladića, a potom ga udavile u vodi. Često ih žene vodenjaci, a negde se veruje i da imaju kraljicu koja je podređena kralju vodenjaka. U Polesju otac umrle neudate, verene devojke, simbolički je venčava sa drvetom, da ne bi postala rusalka. Kod istočnih Slovena postoji i obred ispraćaja rusalki, gde jedna devojka predstavlja rusalku i kiti se sa što više venaca, a kao zaštita od rusalki se koristi venac od pelina.

Na Balkanu, tačnije u Hrvatskoj, rusalke predstavljaju zelenokose duhove utopljenica ili čak nekrštene dece, udavljene od strane majki, uvek su mokre, a ako im se kosa osuši – umiru. One borave na vrbama i brezama u blizini reka, uvek su vesele i raspevane, često pomažu junacima. Na mestima gde one plešu trava i žito rastu obilnije. U kasnijim mitovima često su unesrećene duše koje traže osvetu, viđene kao onostrana bića, izdužene, u belom, duge kose, prekrivenog lica i sklopljenih očiju.

Ono što je karakteristično za rusalke na svim slovenskim prostorima je Rusalna nedelja, kada cveta raž ili žito, vreme kada rusalke ilaze iz vode i čine štetu domaćinstvima čiji članovi za njeno vreme rade, odnosno poboljšavaju rod domaćinstvima čiji članovi ne rade i dave one koji se kupaju u rekama i jezerima.